پرت میلگرد به مقدار میلگردی گفته می‌شود که در فرایند برشکاری، خم‌کاری و اجرای سازه به ضایعات غیرقابل استفاده تبدیل می‌شود. برای محاسبه پرت میلگرد، ابتدا باید وزن میلگرد ورودی و مقدار مصرف واقعی مشخص شود و سپس مانده قابل استفاده و ضایعات قطعی از یکدیگر تفکیک شوند. برای محاسبه مقدار پرت، وزن مصرف‌شده و مانده قابل استفاده را از وزن ورودی کم می‌کنیم؛ بنابراین، فرمول محاسبه مقدار پرت میلگرد به این صورت است: مقدار پرت = وزن ورودی − وزن مصرف‌شده − مانده قابل استفاده. پس از تعیین مقدار ضایعات قطعی، می‌توان درصد پرت را نیز محاسبه کرد. برای این کار، مقدار پرت را بر وزن ورودی تقسیم و حاصل را در ۱۰۰ ضرب می‌کنیم.
بنابراین، نباید تمام اختلاف میان وزن خریداری‌شده و وزن مصرف‌شده در سازه را ضایعات در نظر گرفت؛ زیرا بخشی از میلگرد ممکن است همچنان قابل استفاده باشد. در ادامه، نحوه محاسبه پرت میلگرد را با مثال عددی، عوامل مؤثر بر افزایش ضایعات و روش‌های کاهش آن بررسی می‌کنیم.
فرمول محاسبه پرت میلگرد با مثال عددی
برای محاسبه پرت میلگرد به طور دقیق، ابتدا باید وزن کل میلگردهای ورودی، مقدار مصرف‌شده در سازه، موجودی باقی‌مانده و ضایعات قطعی در یک بازه مشخص ثبت شوند. سپس با بررسی قطعات باقی‌مانده مشخص می‌شود کدام‌یک قابلیت استفاده مجدد دارند و کدام‌یک واقعاً ضایعات محسوب می‌شوند. برای مثال، اگر از یک شاخه میلگرد پس از برش، قطعه‌ای با طول مناسب برای بخش دیگری از سازه باقی بماند، نباید آن را بلافاصله دورریز در نظر گرفت. این موضوع در کنار تهیه فهرست برش پیش از اجرا، به کاهش مصرف غیرضروری میلگرد کمک می‌کند.
برنامه‌ریزی برای برش سایر محصولات فولادی نیز به همین اندازه اهمیت دارد. برای نمونه، شناخت تفاوت ورق رول و شیت فابریک در انتخاب محصول مناسب مؤثر است؛ ورق رول به‌صورت کلاف عرضه می‌شود و امکان برش آن به طول‌های موردنیاز وجود دارد، درحالی‌که شیت فابریک به‌صورت ورق تخت با ابعاد مشخص ارائه می‌شود. انتخاب هرکدام به ابعاد قطعات، حجم سفارش و امکانات برشکاری بستگی دارد. در نهایت، ثبت دقیق اطلاعات ورود و خروج مصالح و بررسی الگوی برش، امکان محاسبه قابل‌اعتماد پرت و مدیریت بهتر هزینه‌های پروژه را فراهم می‌کند.
فرمول محاسبه مقدار پرت میلگرد:
مقدار پرت = وزن ورودی − وزن مصرف‌شده − مانده قابل استفاده
این فرمول نشان می‌دهد چه مقدار از میلگرد ورودی پس از کسر مصرف واقعی و موجودی سالم باقی‌مانده، به‌عنوان ضایعات قابل محاسبه است؛ البته برگشتی‌ها و سایر اختلاف‌های موجودی نیز باید بررسی شوند.
فرمول محاسبه درصد پرت میلگرد:
درصد پرت = (مقدار پرت ÷ وزن ورودی) × ۱۰۰
در این رابطه، مقدار پرت بر وزن کل میلگرد ورودی در همان بازه تقسیم و حاصل در ۱۰۰ ضرب می‌شود. به این ترتیب، می‌توان میزان ضایعات را به‌صورت درصدی از کل ورودی گزارش کرد.
برای مثال، فرض کنید ۵۰ تن میلگرد وارد کارگاه شده است. بررسی موجودی نشان می‌دهد ۴۷ تن در سازه مصرف شده، ۳ تن ضایعات قطعی ثبت شده و هیچ مانده قابل استفاده یا اختلاف موجودی دیگری وجود ندارد.
| شرح | مقدار |
| میلگرد ورودی | ۵۰ تن |
| میلگرد مصرف‌شده در سازه | ۴۷ تن |
| مانده قابل استفاده | صفر |
| ضایعات قطعی | ۳ تن |
| درصد پرت نسبت به ورودی | ۶٪ |
در این مثال، درصد پرت از تقسیم ۳ بر ۵۰ و ضرب حاصل در ۱۰۰ به دست می‌آید؛ بنابراین، درصد پرت میلگرد برابر با ۶ درصد است. این نتیجه تنها زمانی معتبر است که مانده انبار، برگشتی‌ها و قطعات قابل استفاده مجدد به‌درستی بررسی شده باشند.
درصد پرت میلگرد چقدر است؟
برای درصد پرت میلگرد نمی‌توان یک عدد ثابت را به‌عنوان استاندارد قطعی تمام پروژه‌های ساختمانی معرفی کرد. میزان ضایعات به طول شاخه‌های خریداری‌شده، ابعاد قطعات موردنیاز، تعداد برش‌ها، شکل هندسی آرماتورها، جزئیات نقشه‌های اجرایی و مهارت نیروی کار بستگی دارد.
برای نمونه، در پروژه‌ای که طول‌های موردنیاز با طول شاخه‌های استاندارد تناسب دارند، ممکن است ضایعات کمتری ایجاد شود. در مقابل، تنوع زیاد طول قطعات و نبود برنامه مشخص برای برش می‌تواند مقدار پرت را افزایش دهد.
بازه‌هایی مانند ۳ تا ۷ درصد یا ۵ تا ۱۰ درصد را نباید بدون منبع معتبر، شرایط مشخص یا داده‌های واقعی به‌عنوان نرخ عمومی پرت میلگرد اعلام کرد. برای برآورد دقیق‌تر، بهتر است سوابق پروژه‌های مشابه بررسی و درصد پرت واقعی هر مرحله جداگانه محاسبه شود. این کار امکان مقایسه عملکرد کارگاه و شناسایی مراحل پرهزینه را فراهم می‌کند.
چه عواملی باعث افزایش پرت میلگرد می‌شوند؟
روش محاسبه پرت میلگرد زمانی نتیجه قابل اتکایی دارد که دلایل ایجاد ضایعات نیز مشخص باشند. پرت میلگرد ممکن است بخشی از فرایند برشکاری باشد یا بر اثر خطاهای اجرایی و ضعف مدیریت موجودی افزایش پیدا کند. مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:
🔷انتخاب نامناسب الگوی برش: اگر طول قطعات موردنیاز پیش از برش بررسی نشود، ممکن است بخش زیادی از شاخه‌ها به قطعات کوتاه و کم‌کاربرد تبدیل شوند.
🔷خطا در اندازه‌گیری و خم‌کاری: اندازه‌گیری اشتباه، برش نادرست یا اجرای خم‌ها برخلاف نقشه می‌تواند باعث غیرقابل استفاده شدن بخشی از میلگرد شود.
🔷تغییر نقشه و سفارش‌گذاری نامناسب: تغییرات طراحی بدون هماهنگی با برنامه خرید و برش، احتمال باقی ماندن میلگردهای نامتناسب با نیاز پروژه را افزایش می‌دهد.
🔷نگهداری و جابه‌جایی نامناسب: آسیب فیزیکی، زنگ‌زدگی نامطلوب یا مخلوط شدن میلگردهای دارای مشخصات متفاوت می‌تواند قابلیت استفاده از آن‌ها را محدود کند.
🔷ثبت ناقص موجودی: اگر ورود، مصرف، برگشتی‌ها و ضایعات به‌صورت منظم ثبت نشوند، اختلاف موجودی ممکن است به‌اشتباه پرت محسوب شود.
باید بین پرت فنی ناشی از محدودیت طول شاخه‌های میلگرد و ضایعات قابل پیشگیری که بر اثر خطای انسانی یا مدیریت نامناسب ایجاد می‌شوند، تفاوت قائل شد. برای مثال، باقی ماندن قطعات کوتاه پس از برش همیشه به معنای دورریز قطعی نیست؛ زیرا ممکن است بتوان از آن‌ها در بخش‌های دیگر سازه استفاده کرد، مشروط بر اینکه طول، قطر و مشخصات فنی قطعه با نقشه‌های اجرایی مطابقت داشته باشد. این موضوع در سایر محصولات فولادی نیز اهمیت دارد؛ برای نمونه، هنگام خرید رول گالوانیزه، انتخاب عرض مناسب رول و برنامه‌ریزی دقیق برای برش ورق‌ها می‌تواند تعداد باقی‌مانده‌های غیرقابل استفاده را کاهش دهد. بنابراین، شناسایی علت ایجاد ضایعات و برنامه‌ریزی پیش از برش، دو اقدام مهم برای کنترل هزینه مواد اولیه هستند.
چگونه پرت میلگرد را کاهش دهیم؟
برای محاسبه دور ریز و پرت میلگرد و کنترل هزینه‌های پروژه، بهتر است کاهش ضایعات از مرحله بررسی نقشه و برنامه‌ریزی خرید آغاز شود. اقدامات زیر به بهبود مصرف میلگرد کمک می‌کنند:
1️⃣تهیه فهرست برش: پیش از شروع آرماتوربندی، طول و تعداد قطعات موردنیاز هر قطر میلگرد را بر اساس نقشه‌های اجرایی مشخص کنید.
2️⃣بهینه‌سازی الگوی برش: قطعات موردنیاز بخش‌های مختلف پروژه را کنار هم بررسی کنید تا از طول شاخه‌ها استفاده بهتری شود و باقی‌مانده‌های کوتاه کاهش پیدا کنند.
3️⃣کنترل اندازه‌گیری و خم‌کاری: پیش از برش، اندازه‌ها را دوباره بررسی کنید و خم‌کاری را مطابق جزئیات نقشه انجام دهید.
4️⃣تفکیک موجودی: میلگردها را بر اساس قطر، طول، گرید و مشخصات فنی نگهداری کنید تا از جابه‌جایی اشتباه و مصرف نامناسب جلوگیری شود.
5️⃣ثبت روزانه اطلاعات: وزن ورودی، مقدار مصرف‌شده، مانده قابل استفاده، برگشتی‌ها و ضایعات قطعی را در یک فایل یا دفتر ثبت کنید. این اطلاعات مبنای محاسبه درصد پرت و مقایسه عملکرد مراحل مختلف پروژه خواهند بود.
6️⃣برنامه‌ریزی خرید: سفارش میلگرد را با توجه به پیشرفت پروژه، نیاز واقعی و شرایط تأمین تنظیم کنید تا از خرید مازاد و باقی ماندن موجودی غیرضروری جلوگیری شود.
در پروژه‌هایی که هم‌زمان از چند محصول فولادی استفاده می‌شود، مدیریت اطلاعات سفارش‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای مثال، بررسی جدول وزن ورق سیاه به برآورد وزن ورق‌های موردنیاز کمک می‌کند؛ اما محاسبه وزن ورق باید از محاسبه پرت میلگرد جدا نگه داشته شود، زیرا مشخصات محصول و روش مصرف آن‌ها یکسان نیست.
در پروژه‌هایی که از ورق‌های فولادی استفاده می‌شود، انتخاب روش مناسب تأمین و برش می‌تواند به کاهش ضایعات و استفاده بهینه از مواد اولیه کمک کند. برای این منظور، بهره‌گیری از خدمات برشکاری دقیق ورق امکان آماده‌سازی قطعات مطابق ابعاد موردنیاز پروژه و کاهش خطاهای ناشی از برش غیراصولی را فراهم می‌کند.
در نهایت، هدف کاهش ضایعات غیرضروری است؛ نه استفاده مجدد از هر قطعه باقی‌مانده بدون بررسی. استفاده مجدد از میلگرد باید با تأیید فنی، رعایت طول مهاری، وصله‌ها، خم‌ها و الزامات نقشه‌های اجرایی انجام شود.
آیا برای محاسبه پرت میلگرد به نرم‌افزار نیاز داریم؟
برای پروژه‌های کوچک، یک فایل صفحه‌گسترده مانند اکسل یا حتی ثبت دستی اطلاعات می‌تواند برای محاسبه پرتی میلگرد در برش کاری کافی باشد. کافی است وزن ورودی، مصرف، مانده قابل استفاده و ضایعات قطعی به‌صورت منظم ثبت شوند و فرمول درصد پرت در فایل قرار بگیرد.
در پروژه‌های بزرگ‌تر، نرم‌افزارهای تخصصی برنامه‌ریزی برش می‌توانند ترکیب مناسب‌تری از طول قطعات را پیشنهاد دهند. باید توجه داشت که نرم‌افزار مدیریت موجودی برای پیگیری ورود و خروج مصالح طراحی شده است، درحالی‌که ابزار بهینه‌سازی برش بر کاهش باقی‌مانده‌ها تمرکز دارد. این دو ابزار مکمل یکدیگرند، اما کارکرد یکسانی ندارند.
برای مدیریت بهتر هزینه‌های تأمین مصالح فولادی، لازم است مشخصات فنی محصول، کیفیت ساخت و شرایط تحویل پیش از ثبت سفارش بررسی شوند. هنگام استعلام قیمت ورق گالوانیزه مشهد، عواملی مانند ضخامت ورق، نوع پوشش روی، وزن سفارش، برند تولیدکننده و هزینه حمل‌ونقل می‌توانند بر قیمت نهایی تأثیر بگذارند. بنابراین، بهتر است پیشنهاد فروشندگان را بر اساس مشخصات فنی یکسان مقایسه کنید تا انتخاب محصول متناسب با نیاز پروژه و برآورد هزینه‌ها دقیق‌تر باشد. همچنین، بررسی گواهی آنالیز ورق به تطبیق مشخصات درج‌شده در مدارک با الزامات فنی موردنیاز کمک می‌کند و احتمال مغایرت محصول تحویلی با سفارش را کاهش می‌دهد.
سوالات متداول محاسبه پرت میلگرد
۱. فرمول محاسبه پرت میلگرد چیست؟
برای محاسبه مقدار پرت، وزن مصرف‌شده و مانده قابل استفاده را از وزن ورودی کم کنید. سپس برای محاسبه درصد پرت، مقدار ضایعات قطعی را بر وزن ورودی تقسیم و در ۱۰۰ ضرب کنید.
۲. چطور میزان پرتی میلگرد را محاسبه کنیم؟
ابتدا وزن میلگرد ورودی را مشخص کنید. سپس مقدار مصرف‌شده در سازه، مانده سالم و قابل استفاده، برگشتی‌ها و ضایعات قطعی را بررسی کنید. پس از تطبیق موجودی، درصد پرت را محاسبه کنید تا مانده انبار با ضایعات اشتباه گرفته نشود.
۳. آیا تمام باقی‌مانده‌های میلگرد پرت محسوب می‌شوند؟
خیر. قطعاتی که از نظر طول، قطر، گرید و شرایط فنی قابلیت استفاده مجدد دارند، لزوماً ضایعات نیستند. استفاده مجدد از آن‌ها باید با نقشه اجرایی و الزامات فنی پروژه مطابقت داشته باشد.
۴. آیا درصد پرت میلگرد در همه پروژه‌ها یکسان است؟
خیر. طول شاخه‌ها، الگوی برش، ابعاد قطعات، پیچیدگی سازه و کیفیت اجرای کار بر میزان پرت اثر می‌گذارند. بنابراین، درصد پرت باید بر اساس اطلاعات واقعی هر پروژه محاسبه شود.
۵. بهترین روش برای کاهش پرت میلگرد چیست؟
تهیه فهرست برش پیش از اجرا، بهینه‌سازی ترکیب طول قطعات، کنترل اندازه‌گیری، ثبت دقیق موجودی و برنامه‌ریزی خرید از مهم‌ترین روش‌ها هستند. بررسی منظم داده‌های مصرف نیز کمک می‌کند تا دلایل ایجاد ضایعات مشخص و اصلاح شوند.
